ابو القاسم سلطانى

468

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 2886 كلمبو Jateorhiza calumba Miers . ( * ) گياهى است علفى دو پايه ، برگ‌ريز ، پايا ، بالارونده به ارتفاع 15 متر گاهى بالاتر از درختى كه به دور آن مىپيچد از خانواده Menispermaceae . ساقه پيچنده ، باريك و بدون انشعاب ، استوانه‌اى به قطر 2 - 1 سانتيمتر و پوشيده از كرك . برگ‌ها متناوب ، قلبى شكل به درازاى 40 سانتيمتر ، دمبرگ دراز ، كناره‌هاى پهنك صاف نوك باريك ، 5 لوب ، 5 رگبرگ . گل‌ها كوچك سفيد مايل به سبز ، مجتمع به صورت خوشه بغلى به درازاى 40 سانتيمتر . گل‌هاى نر بدون پايه ، 6 كاسبرگ ، 6 گلبرگ ، 6 پرچم . گل‌هاى ماده مجتمع به صورت خوشه به درازاى 10 سانتيمتر ، پوشيده از كرك ، داراى يك برجستگى سياه‌رنگ و محتوى هسته‌اى كليوى شكل است . ريشه ضخيم با انشعابات دوكى شكل . پراكندگى : سواحل شرقى افريقا به ويژه جنگل‌هاى بارانى موزابيك ، ماداگاسكار ، برزيل ، جزيره موريس . در ايران رويش ندارد . تاريخچه : نام گونه از نام محلى ريشه گياه گرفته شده است . در شرق افريقا از ريشه گياه با اسامى كلمب Kalumb و كوامو Koamwa براى درمان اسهال و به عنوان مقوى عام و براى رنگ كردن پارچه مدت‌ها قبل از قرن هفدهم از آن استفاده مىكرده‌اند . پرتغالىها در قرن هفدهم آن را به اروپا وارد و به عنوان پادزهر معرفى نمودند ولى تا اواخر قرن هيجدهم مصرف چندانى نداشت در 1788 در فارماكوپه لندن وارد شده در سال 1986 محققين سنگاپور به وجود كلوم‌بامين و پالماتين كه داراى اثرات پائين‌آورنده فشار خون و تحريك‌كننده رحم و جات روريزين كه سداتيو و ضد قارچ هستند پى برده‌اند . در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه گياه به ايران وارد و سلطان الحكماء ( وفات 1322 ه . ق . - مطابق 1904 ميلادى ) درباره آن چنين گويد : " كلمبو به لغت فرانسه . . . بهترين مقويات مره است و موارد استعمال بيخ كلمبو از اين قرار است : اول در ضعف معده مركب به ضعف عمومى و عدم اشتها و تهوع و نفخ و در نقاهت امراض مزمنه كلمبو از سالمترين ادويه است و مضر نخواهد بود و چون سوء هضم مركب باشد به حموضت معده ضمّ او به ذغالى كات بىپطاس ( كربنات دوپتاس ) بسيار مناسب است . دوم : جهت سده صفراوى و قى اناث حامله دم‌كرده كلمبو به تنهائى يا ضم به دواى جوش اثر خاص مىبخشد . سوم در اسهال ساده و اسهال دموى مزمن بدون علامت ورميه . اثر مقوى كلمبو به طورى معروف است كه اطباء نمسويه او را بيخ اسهال ناميده‌اند و بهترين طرز استعمال كلمبو دم‌كرده است به مقدار نيم الى دو مثقال در دو سير آب جوش و مريض اين مقدار را سرد كرده به خصوص در حين غذا بياشامد . . . " ( سلطان الحكماء : 1 * ) .